Transgendertoneel van Theater AanZ

Wat ben ik mooi!

Ton van den Born cultuurcommunityjongeren 12 nov 2013

“Bent u al wie u wilt zijn?” vraagt Barbara Knapper de zaal. “Kun je kiezen wie je wilt zijn? Is er moed voor nodig om te zijn wie je wilt zijn?” Ze is een van de spelers van Theater AanZ. De theatergroep speelde haar transgendervoorstelling Beeldenstorm op 3 november in Oosterhout, Nijmegen.

Theater AanZ maakt voorstellingen om diversiteit zichtbaar en bespreekbaar te maken. Ze treden vaak op voor scholieren. Theater AanZ is daarmee begonnen op verzoek van de gemeente Nijmegen die had geconstateerd dat veel homoseksuele, lesbische en biseksuele jongeren zich niet veilig voelen op school.

beeldenstorm1a

De theatergroep heeft nu vijf voorstellingen. Ze hebben voorstellingen gemaakt voor voortgezet onderwijs, middelbaar beroepsonderwijs en voor docenten. De voorstelling voor scholieren in het voortgezet onderwijs, Lokaal G 1.25, spelen ze zeker honderd keer per schoolseizoen. Vaak escaleert zo’n voorstelling in een conflict en dan vragen de spelers het publiek zich uit te spreken. ‘Wat zou jij doen als je beste vriend homo was? Zou je hem zomaar laten vallen? Wat zou je anders doen dan je hier nu in de voorstelling ziet?

Anders dan bij die voorstellingen zit in Beeldenstorm 1, zoals de voorstelling voor transgenders heet, geen verhaal. En er is geen interactie, niet tijdens de voorstelling in elk geval. Dan presenteren de spelers persoonlijke verhalen over de dwingende beelden die je in een ongewenste mannelijke of vrouwelijke rol duwen. En Barbara zingt een lied van Antony: For today I am a boy.

mischa_barbara_milo

Mijn eerste jurk


“Ik werd geboren zonder dat ik dacht: ik ben een jongen of een meisje”, zegt ze aan het begin van de voorstelling. Ze staat op het toneel. Achter haar zitten vijf jongeren, een van hen in een rolstoel. Ze noemen zich man, vrouw, transgender, transman of queer. “Mijn ouders noemden mij een meisje. Maar als ik een jurkje aanmoest, voelde ik me net een travestiet. Herken je dat?”, vraagt ze iemand in het publiek. “Heb jij dat ook?”

Nu is deze zaal niet standaard. “Bij andere voorstellingen hebben we altijd een nagesprek”, zegt Jolanda de Groot, regisseur. Maar zo’n gesprek over de vraag wat is normaal, is misschien een beetje onzinnig in een zaal vol transgenders.”

susanne

Er is veel herkenning, en dat is soms confronterend. Het leven is immers niet zo eenvoudig als je je verzet tegen het beeld dat de omgeving van je heeft. Het is bijvoorbeeld een emotioneel moment, voor mij tenminste, als Susanne wordt aangekleed door de andere spelers. Ze staat in het midden van het podium en krijgt kledingsstukken aangereikt. Iedereen helpt haar om te transformeren naar wie ze is. Even slikken, zo gemakkelijk kan het zijn.

De voorstelling wil vragen oproepen. Als je kon kiezen, wie of wat zou je willen zijn? Wat is een vrouw eigenlijk, wat is mannelijk? Stel dat het niks uit zou maken, wat zou je doen? “‘Maar”, zegt Barbara, “het maakt blijkbaar wel uit. Als een man in een jurk over straat loopt, is dat vreemd.”

mischa 

“Ik heb mijn eerste jurk gekocht.” Dat is het verhaal van Mischa, die in een groene jurk midden op het podium ingetogen gitaar speelt. “Daar kun je passen, zei de verkoopster. Ik heb het niet gedaan, ik zag de blik in haar ogen. Volgens mij vond ze het maar vreemd.” Of “Ik mocht op voetbal, 8 jaar was ik. Eindelijk had ik vrienden. Ik kon scheten laten met mijn vrienden. Maar in de douche was het koud.”

De teksten komen vaak rechtstreeks van de spelers. Het zijn verhalen vol schaamte, angst en verwarring. Maar ook met trots en vertrouwen. “Nu loop ik door Amsterdam, op veel te hoge pumps. Iedereen kijkt naar me. Geeft niet, want ik denk: God, wat ben ik mooi!”

dressing_up

Beeldenstorm 2

 
“Het initiatief voor de voorstelling kwam van de jongeren zelf”, vertelt Marian van Hoof, artistiek leider. “Ik was zelf bezig om deze kant van mezelf te ontdekken”, zegt Susanne. Theater AanZ ging langs bij het transgendercafé in Nijmegen en kreeg daar veel informatie voor hun voorstelling. Bijvoorbeeld over hoe hokjes, rolpatronen en de bestaande m/v-beelden de eigenheid van veel jongens en meisjes en alles wat daartussen zit, onderdrukken. 

Zo ontstond de nieuwe voorstelling. “We willen de T zichtbaar en bespreekbaar maken. Ik hoop en ik denk ook dat het binnenkomt. Sommige mensen reageren zoals die basisschooldocent: ‘ja, natuurlijk’ of ‘wow, zo had ik het nog nooit gezien’.” 

milo

Zes jongeren durfden het aan om het toneel op te gaan. Behalve Barbara hebben ze geen theateropleiding gedaan, maar ze zijn allemaal persoonlijk betrokken bij het thema. “Bijvoorbeeld Milo. Hij belde op en zei: ik ben Milo, ik ben half Turk, ik ben gehandicapt en ik ben transgender. Meer kun je niet hebben”, zegt De Groot. “Die combinatie van ervaringsdeskundigheid en professionaliteit werkt heel goed, daar gaan we zeker mee door.” 

Beeldenstorm 1 is niet bedoeld voor onderwijs. De voorbereidingen voor een voorstelling voor basisonderwijs groep 7 en 8 en de onderbouw in het voortgezet onderwijs zijn al begonnen. Dat wordt dan Beeldenstorm 2. “Deze voorstelling is een pilot om te onderzoeken waar we het over wilden hebben”, zegt De Groot. “En hoe we dat zouden kunnen brengen, want het is best ingewikkeld. We denken dat we juist voor jongeren in de leeftijdsklasse van 10 tot 14 moeten spelen, omdat zij heel erg met die rollen bezig zijn. De scheidslijnen jongen-meisje zijn dan heel belangrijk. Jongens met jongens aan de ene kant van het schoolplein en meisjes met meisjes aan de andere kant. Alles wat over die lijnen heen gaat, is vreemd. We hadden het gisteren nog over een roze scooter.”

barbara_clooney

Het idee was aanvankelijk om Beeldenstorm 1 een keer of tien te draaien, voor LHB-voorlichters, basisschooldirecteuren, ouders en ook transgenders zelf. Maar de voorstelling die 21 april 2013 in première ging, is al acht keer opgevoerd en er komen er zeker meer dan tien, want er lopen nog aanvragen.

“De eerste voorstellingen waren we wel nerveus”, erkent Susanne. Nu minder, maar het blijft spannend. “Je wilt het graag goed doen”, zegt Barbara. “Juist hier, omdat het thema van de voorstelling zo bekend is. Dat maakt het misschien nog spannender.”

‘We can be heroes’

Ton van den Born25 jan 2016

Verhalen over transitie

Ton van den Born 8 feb 2014

Liefde en seks als je lijf niet 'klopt'

Redactie18 apr 2013

Anders dan andere jongens

Lekker wegkruipen met een boek. Een van de dingen die ik als kind het liefste deed. En nog steeds ervaar ik lezen als een aangename manier om even ‘op een andere plek’ te zijn, weg van de beslommeringen van de dag. Wat me altijd fascineert is de vraag wat fijner is: te lezen over een mooie en probleemloze sprookjeswereld of over avonturen die je echt zou kunnen meemaken. Over de ...

Tim de Jong 9 nov 2006

A Campo Revisited: de meningen op een rijtje

"Door het toedienen van bepaalde hormonen krijgen jongeren meer tijd om te beslissen of ze inderdaad een geslachtsveranderende operatie willen aangaan. De strijd tegen baardgroei en een zware stem, of tegen het ontstaan van borsten, kan nog even worden uitgesteld." Peggy Cohen-Kettenis vertelt elders in het Continuüm over de behandeling van genderdysfore jongeren. Het Genderteam in ...

Mariëtte Hermans 3 apr 2004

Acceptatie voorwaarde om evenwichtig mens te worden

Ilse Vlaming23 jun 2003

De wereld van genderverdriet

Tim de Jong11 mei 2003

'Hoera, het is een mensje!'

Geertje en Henk Bos17 jan 2003

Zapatistas voor transgenicos

Arianne van der Ven25 jan 2009

Jongeren

Het huis was vol feestgangers. Ik zag Jeanne niet, wel Eva, haar dochter. We zwaaiden. Ze stond temidden van een vijftal meiden, die meteen de nekken rekten en begonnen te smoezen, te giechelen en uit hun ooghoeken te gluren. Eva had wat uit te leggen. 'Een man, ja, nou ja, eh, en ja, altijd dat soort kleren en z'n ogen en...' Zoiets zou het wel zijn. Terwijl ik me een weg baande naar de voorkamer, moest ...

Fleur Brouwer 1 mei 1999

Genderverschil ontsluierd

Ton van den Born14 sep 2017

Succes, slachtoffer, pion of pionier

Ton van den Born 7 mrt 2017

Agenda

Prikbord

Time: 0.2743
Mem: 2,5MB